“มะม่วงน้ำดอกไม้สีทอง” เป็นผลไม้ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นทั้งในด้านรสชาติและรูปลักษณ์ ไม่ว่าจะเป็นรสหวานหอม เนื้อแน่น ละเอียด และมีเปลือกสีเหลืองทองสวย จึงทำให้ได้รับความนิยมในกลุ่มประเทศจีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ จนขึ้นแท่นเป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจสำคัญของไทย
โดยจากสถิติการค้าระหว่างประเทศปี 2567 ไทยส่งออกมะม่วงสดไปตลาดโลกเฉลี่ยกว่าปีละ 1 แสนตัน มูลค่ารวมกว่า 3 พันล้านบาท และปัจจุบันไทยเป็นผู้ส่งออกมะม่วงอันดับ 5 ของโลก (ข้อมูล : กระทรวงพาณิชย์, 2567) เรียกได้ว่าหากเกษตรกรสามารถพัฒนาคุณภาพผลผลิตได้ตรงตามความต้องการของตลาด ก็ยังเพิ่มโอกาสการส่งออกได้อย่างต่อเนื่อง
วันนี้เราจะพาไปพบกับเกษตรกร “ผู้บุกเบิก” การปลูกมะม่วงเพื่อการส่งออกของจังหวัดอ่างทอง กับคุณสุนทร สมาธิมงคล วัย 65 ปี พื้นที่ ตำบลมงคลธรรมนิมิต อำเภอสามโก้ จังหวัดอ่างทอง ซึ่งในอดีตนั้นเป็นเกษตรกรทำนา แต่ประสบปัญหาด้านราคา เลยผันตัวมาปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองตั้งแต่ปี 2538 จนในปี 2549 สามารถจัดตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนปรับปรุงมะม่วงเพื่อการส่งออก จังหวัดอ่างทอง ที่มีเครือข่ายในจังหวัดใกล้เคียงครอบคลุมพื้นที่กว่า 5,800 ไร่ ด้วยประสบการณ์ด้านการปลูกและการถ่ายทอดองค์ความรู้ให้สมาชิกในกลุ่มอย่างต่อเนื่อง จึงได้รับการคัดเลือกเป็นเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ สาขาอาชีพทำสวน ประจำปี 2552
คุณสุนทร เผยว่า โดยปกติแล้ว การปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองแบบตามฤดูกาลจะให้ผลผลิตช่วงเดือนมีนาคมถึงเมษายน เมื่อผลผลิตออกสู่ท้องตลาดพร้อมกันจำนวนมากก็ย่อมทำให้ราคาตก เหลือประมาณ 10-15 บาทต่อกิโลกรัมเท่านั้น จึงได้เปลี่ยนมาทำ “มะม่วงนอกฤดู” พร้อมวางแผนให้ผลผลิตออกในช่วงที่ตลาดต่างประเทศต้องการ ซึ่งทำให้ช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิตให้กลายเป็น 120-180 บาทต่อกิโลกรัม โดยที่สวนจะสามารถทำผลผลิตได้ประมาณ 1.2-1.5 ตันต่อไร่ เป็นเกรดส่งออกมากถึง 70% ขณะที่สวนทั่วไปอาจทำได้แค่ 30-40% เท่านั้น
กว่าจะสามารถปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองให้ได้คุณภาพจนส่งออกได้สำเร็จ คุณสุนทร ผ่านการเรียนรู้ ลองผิดลองถูกมาไม่น้อย วันนี้จะมาเผยเทคนิคการปลูกมะม่วงนอกฤดูจากประสบการณ์กว่า 32 ปี ให้ฟังกันแบบหมดเปลือก!
คุณสุนทร สมาธิมงคล เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ สาขาอาชีพทำสวน ประจำปี 2552
ปลูกด้วย “ระยะประชิด” ได้จำนวนต้นมากขึ้นเท่าตัว
ช่วยให้การจัดการในแปลงง่าย
สำหรับการวางระบบแปลงมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองนอกฤดู บนพื้นที่ 20 ไร่ของคุณสุนทร จะใช้หลักการพิจารณาตามความเหมาะสมของพื้นที่เป็นหลัก ซึ่งในพื้นที่บริเวณนั้นจะมีน้ำค่อนข้างน้อย จึงวางแผนบริหารจัดการน้ำด้วยการทำสวน “แบบยกร่อง” เพื่อเป็นแหล่งกักเก็บน้ำสำหรับใช้ภายในแปลง โดยใช้ความกว้างร่องน้ำ 3 เมตร และร่องแปลงปลูกกว้าง 8 เมตร
ต้นมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองที่สวนของคุณสุนทร จะตัดแต่งกิ่งให้ความสูงไม่เกิน 3 เมตร และไม่ให้ทรงพุ่มชนกัน
วางแผนการปลูกตั้งแต่ “ระยะฟื้นต้น-ทำใบ”
พื้นฐานสำคัญการทำ “มะม่วงนอกฤดู”
หลักการของ “การปลูกมะม่วงนอกฤดู” คือ การวางแผนให้ผลผลิตออกในช่วงที่มีความต้องการทางตลาดสูง ซึ่งกรณีของมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองนั้น คุณสุนทรเผยว่า ช่วงที่สามารถขายได้ราคาดีที่สุดคือ “เดือนสิงหาคม” เพราะใกล้กับเทศกาลไหว้พระจันทร์ของประเทศจีน
เพื่อให้ผลผลิตออกในเวลาที่กำหนด คุณสุนทร จะวางแผนการผลิตโดยเริ่มเข้าสู่ “กระบวนการฟื้นต้น” ในช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน เพื่อให้มะม่วง “ติดดอก” ในเดือนพฤษภาคม และเริ่ม “ติดผล” ช่วงเดือนมิถุนายน จนสุดท้ายสามารถ “เก็บผลผลิต” ได้ในเดือนสิงหาคม-กันยายน
ปฏิทินการปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้นอกฤดูตามแบบฉบับคุณสุนทร
โดยการฟื้นต้นหลังเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้ว คุณสุนทร จะเริ่มบำรุงด้วยปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 25-7-7 บลู อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้น เพื่อเติมธาตุอาหาร ช่วยให้ต้นกลับมาสมบูรณ์ได้ไว สามารถแตกใบอ่อนชุดใหม่ได้เร็ว
หลังจากนั้นประมาณ 1 สัปดาห์ จะใช้เรือดูดดินเลนจากท้องร่องขึ้นฉีดพ่นให้ทั่วทั้งต้น จนถึงโคนต้นมะม่วง โดยในดินเลนนั้นมีอินทรีย์วัตถุจากเศษใบไม้ที่ทับถมกัน เปรียบเสมือน “ปุ๋ยคอก” ชั้นดี ช่วยปรับโครงสร้างของดินให้ดีขึ้น ส่งเสริมให้ระบบรากของพืชเจริญเติบโตได้ดี
จากนั้นจะตัดแต่งกิ่งแล้วเข้าสู่ “ระยะทำใบ” คุณสุนทร จะทำใบเพียง 1 ชุด พอต้นเริ่มแตกใบใหม่ ก็จะรอเวลาจนใบเข้าสู่ระยะเพสลาด (หลังแตกใบใหม่ได้ประมาณ 15-20 วัน) จะทำการราดสารแพคโคลบิวทราโซล เพื่อยับยั้งการแตกใบใหม่ เร่งให้การออกดอกไวขึ้น
“ปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 25-7-7 บลู” ช่วยฟื้นต้นให้กลับมาสมบูรณ์ได้ไว
พร้อมสำหรับการทำใบชุดใหม่
“ระยะสะสมอาหาร” ตัวชี้วัดการออกดอก
หากต้นและใบสมบูรณ์ ช่อดอกก็สมบูรณ์
“ระยะสะสมอาหาร” เป็นช่วงสำคัญที่ต้นมะม่วงเก็บรวบรวมพลังงานและสารอาหารเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการออกดอก โดยต้นมะม่วงที่สมบูรณ์จะสังเกตได้จาก “ใบ” ที่มีลักษณะสีเขียวเข้ม ใบหนา เป็นมันเงา และเมื่อมะม่วงแทงช่อดอก สีของช่อดอกที่สมบูรณ์จะมีสีแดงเข้ม ไม่ซีด
โดยคุณสุนทร เน้นย้ำว่า “ต้นมะม่วงจะออกดอกมากหรือน้อยนั้นอยู่ที่การสะสมอาหารอย่างเพียงพอ” จึงแบ่งการบำรุงธาตุอาหารทางดินออกเป็น 2 รอบ ดังนี้
รอบที่ 1 จะบำรุงด้วยปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 9-25-25 อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้น ช่วยบำรุงรากพืชให้แข็งแรง หาอาหารได้ดี ช่วยให้ต้นสมบูรณ์
รอบที่ 2 (หลังใส่ปุ๋ยรอบแรกประมาณ 20 วัน) จะบำรุงด้วย ปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 9-25-25 อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้นอย่างต่อเนื่อง เพื่อกระตุ้นการออกดอก และเมื่อดอกติดแล้วจะช่วยให้ช่อดอกแข็งแรง ไม่หลุดร่วงง่าย
ระยะสะสมอาหาร บำรุงด้วย “ปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 9-25-25”
ช่วยให้ต้นสะสมอาหารได้สมบูรณ์ ใบหนา เขียวเข้ม เป็นมันเงา สังเคราะห์แสงได้ดี
“ก่อนหน้านี้ผมใช้ปุ๋ยยี่ห้ออื่น แต่พอได้ลองใช้ “ปุ๋ยตรากระต่าย” ตามที่เจ้าหน้าที่ส่งเสริม ของบริษัท เจียไต๋ เข้ามาแนะนำ เห็นผลชัดเจนเลยว่าต้นมะม่วงสมบูรณ์ ใบเขียวดำ เป็นมันเงา ยิ่งเราทำมะม่วงนอกฤดู ต้นจะโทรมค่อนข้างไว เมื่อก่อนเคยใช้ปุ๋ยสูตร 8-24-24 พอเปลี่ยนมาใช้ปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 9-25-25 เหมือนกับว่าเราได้ธาตุอาหารมากขึ้น การสะสมอาหารก็ดีขึ้น ถือว่าคุ้มค่ามากครับ” คุณสุนทร เล่าถึงความประทับใจในปุ๋ยตรากระต่าย
หลังจากใส่ปุ๋ยรอบที่ 2 ประมาณ 20 วัน จะเริ่ม “ดึงดอก” ด้วยการฉีดพ่น “สารไทโอยูเรีย” เพื่อกระตุ้นการออกดอก จากนั้นมะม่วงจะเริ่ม “ออกดอก” ในเดือนพฤษภาคม
สำหรับ “การบำรุงช่วงติดดอก” คุณสุนทร จะรอให้กลีบดอกบานและเริ่มโรยไปประมาณ 75% จนเริ่มสังเกตเห็นผลเล็กๆ ขนาดประมาณเมล็ดถั่วเขียว จากนั้นบำรุงด้วยปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 25-7-7 บลู อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้น เพื่อให้การติดผลดีขึ้น ไม่หลุดร่วงง่าย บำรุงช่อดอกให้สมบูรณ์ เตรียมพร้อมสำหรับการติดผล
ทั้งนี้ คุณสุนทร มีเคล็ดลับสำคัญคือ หลังหว่านปุ๋ยให้ทั่วบริเวณทรงพุ่ม จะรดน้ำแค่พอให้ดินชื้นเท่านั้น เพราะหากต้นมะม่วงได้รับน้ำมากไป อาจเกิดการแตกใบอ่อนขึ้นมาแทน จนทำให้ต้นสลัดดอกทิ้งได้
3 ขั้นตอนการบำรุงมะม่วงระยะติดผล
สูตรเด็ดที่ทำให้มะม่วงน้ำดอกไม้สีทองของคุณสุนทร ได้คุณภาพเกรดส่งออก
- ช่วงมะม่วงติดผลได้ 15-20 วัน
ผลมะม่วงมีขนาดประมาณนิ้วโป้งมือ จะเริ่มการบำรุงด้วยปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 25-7-7 บลู อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้น เพื่อช่วยกระตุ้นให้ผลอ่อนมะม่วงขยายใหญ่ไวขึ้น ผลจะยาวเร็ว
จากนั้นจะเข้าสู่ขั้นตอนการ “คัดผล” โดยจะคัดทั้งหมด 2 รอบ คัดผลรอบที่1 ให้คัดผลที่รูปทรงไม่บิดเบี้ยว ไม่มีแมลงทำลายผิว เหลือ 2-3 ผลต่อช่อ
- ช่วงผลมะม่วงอายุ 40-45 วัน
ผลมะม่วงมีขนาดประมาณไข่ไก่ จะคัดผลรอบที่ 2 เหลือไว้เฉพาะผลที่ทรงยาวสวย ช่อละ 1 ผลเท่านั้น เพื่อให้ได้ขนาดผลตามเกณฑ์มะม่วงส่งออก จากนั้น “ห่อผล” ด้วย “ถุงคาร์บอน” ตัวถุงด้านนอกจะกันน้ำได้ ด้านในเป็นกระดาษคาร์บอนสีดำ ช่วยพรางแสงไม่ให้ทะลุผ่าน ทำให้ผิวของมะม่วงเหลืองทองสวย และไม่ถูกแมลงรบกวน
หลังห่อผลเรียบร้อยแล้ว จะบำรุงด้วยปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 16-16-16 บลู อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้น เพื่อช่วยสร้างเนื้อ ขยายเปลือก ให้ผลขยายไว มีความสมบูรณ์
- ช่วงผลมะม่วงอายุประมาณ 70 วัน
ผลมะม่วงจะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลืองทอง เกษตรกรเรียกว่า “ระยะเข้าสี” จะบำรุงด้วยปุ๋ยตรากระต่าย สูตร 13-13-24 อัตรา 0.5 กิโลกรัมต่อต้น ช่วยขยายขนาดผล ให้ได้น้ำหนักตามไซซ์ที่ต้องการ ทำให้ผลผลิตมีรสชาติดีและสีผิวน่ารับประทาน
การคัดผลและห่อผล ปัจจัยสำคัญช่วยให้มะม่วงน้ำดอกไม้สีทองมีผิวและทรงสวย
คุณสุนทร เผยว่า "การเก็บเกี่ยวมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเพื่อการส่งออก จะเก็บเมื่อผลมีอายุประมาณ 90-95 วัน หรือระยะความสุกของผลอยู่ที่ 85% หลังเก็บเกี่ยวแล้ว ผลผลิตจะถูกนำไปคัดไซซ์ จากนั้นบริษัทผู้รับซื้อมารับที่สวน และนำไปอบไอน้ำก่อนส่งออก พอบริษัทผู้รับซื้อเห็นผลผลิตจากสวนผม เขาถามกันเลยว่าเป็นมะม่วงจากสวนไหน แล้วเขาตามเข้ามาซื้อเองเลย ซึ่งถ้าผลผลิตของเรามีคุณภาพ ตลาดสำหรับการส่งออกยังไปได้อีกครับ"
“ความใส่ใจ” เคล็ดลับความสำเร็จ
มะม่วงเกรดส่งออก ได้มาตรฐาน GAP
มะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเกรดส่งออกต้องมีคุณลักษณะสำคัญคือ หนึ่ง ต้องมีผิวสวย ไม่มีตำหนิ สอง ต้องมีน้ำหนักถึง
ผลมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองอายุประมาณ 90-95 วัน ผลสีเหลืองทอง
ได้ขนาดและน้ำหนักเป็นเกรดส่งออก
เกณฑ์ และสาม ต้องผ่านมาตรฐาน GAP หรือการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีจากกรมวิชาการเกษตร มีการบันทึกการใช้สารเคมีในการป้องกันโรคและศัตรูพืชตามตารางการใช้อย่างเคร่งครัด เพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภค
โดย “เกณฑ์น้ำหนักของผลมะม่วง คุณภาพส่งออก” จะขึ้นอยู่กับบริษัทประเทศคู่ค้ากำหนด ดังนี้
- ประเทศจีน กำหนดน้ำหนัก 280-320 กรัมต่อผล
- ประเทศญี่ปุ่น กำหนดน้ำหนัก 320-350 กรัมต่อผล
- ประเทศเกาหลีใต้ กำหนดน้ำหนักมากกว่า 350 กรัมต่อผล
ผลผลิตมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองนอกฤดู เกรดส่งออก ได้มาตรฐาน GAP จากแปลงของคุณสุนทร
โดยคุณสุนทร เผยว่า “หัวใจของการผลิตมะม่วงเพื่อการส่งออกต้องใช้ความละเอียดและความใส่ใจอย่างมากในการดูแล จะต้องลงแปลงทุกวัน เพื่อคอยตรวจสอบว่ามีโรคหรือแมลงเข้ามารบกวนหรือไม่ ยิ่งเป็นช่วงมะม่วงติดดอก จะลงแปลงถึงวันละ
3 รอบเลยทีเดียว นอกจากนี้ต้องหมั่นนำเทคนิคใหม่ๆ เข้ามาใช้ อย่างปุ๋ยนั้นเป็นตัวช่วยที่สำคัญในการบำรุงไม้ผลทุกชนิด เกษตรกรควรรู้ว่าปุ๋ยสูตรไหน ควรใช้กับระยะไหนจึงจะได้ผลลัพธ์สูงสุด เมื่อผลผลิตเรามีคุณภาพ เป็นเกรดส่งออกมาก ก็ยิ่งทำให้รายได้เพิ่มขึ้นด้วยครับ แต่เหนือสิ่งอื่นใด คือเมื่อมะม่วงของเราส่งออกไปหลายประเทศ ก็เหมือนกับเป็นอาหารไปเลี้ยงคนทั่วโลก สิ่งนี้เป็นความภูมิใจและความสุขลึกๆ ของคนเป็นเกษตรกรครับ”
ด้วยความใส่ใจและการปรับตัวเรียนรู้สิ่งใหม่อยู่เสมอ ทำให้คุณสุนทร พัฒนาการปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มมูลค่าการตลาดด้วยการทำนอกฤดู การยกระดับผลผลิตสู่การส่งออก ซึ่งทั้งหมดนั้นมีรากฐานสำคัญมาจาก “ผลผลิตที่มีคุณภาพ” ดังนั้น หากเกษตรกรมีการจัดการแปลงที่ดีควบคู่กับบำรุงอย่างครบถ้วนทุกระยะแบบคุณสุนทร ย่อมเพิ่มโอกาสให้ได้มะม่วงเกรดส่งออกแบบชัวร์...เด๊ะๆ สมหวัง เป๊ะๆ แน่นอน